Ev Kompostunu Basit Yöntemlerle Yapmak
Kısa cevap: Ev kompostu nasıl yapılır sorusunun cevabı sandığınızdan basit: havalandırma delikleri açılmış kapaklı bir kova, altına biriken suyu toplayacak bir tepsi, mutfaktan çıkan sebze-meyve kabukları ve bunların üzerine serpeceğiniz kuru malzeme (kuru yaprak, karton, talaş). Yaş atıkla kuru atığı yaklaşık 1'e 2 oranında katmanlayıp haftada bir karıştırırsanız, 2-4 ay içinde toprak kokan, koyu renkli bir gübre elde ediyorsunuz. Kokuyorsa kuru malzeme eksik, kurumuşsa su eksik — bu iki ayarı öğrendiğinizde iş bitiyor.
Neden kompost yapmaya başladım
İlk yıllarımda balkondaki saksılara sürekli market gübresi taşıyordum. Bir yandan da her akşam çöpe attığım kabuklara bakıp "bunlar toprağın yiyeceği aslında" diye düşünüyordum. Küçük bir kovayla denedim, ilk denememi de itiraf etmeliyim ki batırdım: kapağı sıkı kapattım, hiç kuru malzeme koymadım, iki hafta sonra balkona çıkamaz oldum. O kötü kokunun tek sebebi oksijensizlikti. İkinci denemede kovanın yanlarına delikler açtım, üstüne kuru yaprak serptim ve o günden beri kompostsuz kalmadım.
Şimdi saksı toprağımı yenilerken satın aldığım harcın içine kendi kompostumdan bir avuç karıştırıyorum. Bitkilerin verdiği tepki, herhangi bir hazır gübreden gördüğüm tepkiden daha kalıcı oluyor. Toprak türünü seçerken de kompost, ağır toprağı gevşetip hafif toprağın su tutmasını artıran bir denge malzemesi görevi görüyor.
Kovanızı hazırlama: 20 dakikalık iş
- 10-20 litrelik, kapaklı plastik bir kova bulun. Eski bir boya kovası veya yoğurt kovası fazlasıyla yeter.
- Yanlarına ve kapağına, matkap ya da kızdırılmış çivi ile 5-8 mm çapında delikler açın. Delikler cömert olsun; kompostun en büyük ihtiyacı hava.
- Tabana da birkaç delik açıp kovayı bir tepsinin üstüne oturtun. Aşağıya sızan koyu sıvı ("kompost çayı") bire ona seyreltilirse çok iyi bir sıvı gübredir.
- En alta 3-4 parmak kalınlığında kuru malzeme (parçalanmış karton, kuru yaprak, talaş) serin. Bu yatak, fazla nemi emerek kokuyu baştan engelliyor.
Balkonu olanlar için bu düzenek hem küçük hem taşınabilir. Sınırlı alanda balkon bahçesi kuranların bir köşeye rahatça sığdırabileceği ölçüde.
Neyi atarım, neyi atmam
| Kovaya girer | Kovaya girmez |
|---|---|
| Sebze ve meyve kabukları, çay posası, kahve telvesi, yumurta kabuğu (ezilmiş), bayat ekmek (az), solmuş yapraklar, kuru çiçek, saç ve tırnak, kağıt havlu, karton, talaş, kuru yaprak | Et, kemik, balık, süt ürünleri, yağlı ve soslu yemek artıkları, pişmiş pilav gibi nişastalı yığınlar, kedi-köpek dışkısı, hastalıklı bitki yaprakları, yabancı ot tohumları, parlak baskılı dergi kağıdı |
Turunç kabukları ve soğan kabuğu konusunda çok soru geliyor: az miktarda hiç sorun etmiyorum, ama tek başına kilolarca portakal kabuğu atarsanız ortam fazla asitli oluyor ve solucanlar kaçıyor. Dengeyi kuru malzeme kurtarıyor.
1'e 2 kuralı: işin bütün sırrı
Kompostta iki tür malzeme var. Yaş olanlar (mutfak atığı) azot verir, kuru olanlar (karton, yaprak, talaş) karbon verir. Ben bir kap dolusu mutfak atığı attığımda üzerine iki kap kuru malzeme serperim. Bu oran şaşınca ne olduğunu anlatayım:
- Ekşi, çöp kokusu ve sinek: Yaş fazla. Bir tutam karton ve talaş ekleyip karıştırın, koku bir gün içinde kesilir.
- Haftalardır hiçbir şey olmuyor, malzeme aynı duruyor: Kuru fazla veya su az. El spreyiyle nemlendirin; hedef, sıkıldığında damlamayan ama nemli duran sünger kıvamı.
- Beyaz küf görüntüsü: Panik yapmayın, bu iyi bir işaret. Mantar ağı ayrıştırma yapıyor demektir.
Haftada bir kez, elimdeki eski bir sopa ya da küçük mala ile kovanın içini alt üst ediyorum. Bu karıştırma hem oksijen veriyor hem ayrışmayı belirgin şekilde hızlandırıyor. Karıştırdığım gün ısı yükseldiği için kovadan buhar çıktığını bile görürsünüz.
Ne zaman hazır olduğunu nasıl anlarım
Hazır kompost üç şeyi yapar: koyu kahverengi-siyah görünür, ormanda yağmurdan sonraki gibi kokar ve içine attığınız malzemelerin çoğu tanınmaz hale gelmiştir. Yumurta kabuğu parçaları hâlâ görünebilir, bu normal. Havanın sıcaklığına ve malzemeyi ne kadar küçük doğradığınıza bağlı olarak süre 2 ile 5 ay arasında değişiyor. Kabukları bıçakla ikiye üçe bölerek atmak, bekleme süresini gözle görülür biçimde kısaltıyor.
Kullanırken abartmıyorum: saksı toprağının hacminin yaklaşık dörtte biri kadar kompost karıştırmak yeterli. Saf kompostta fide yetiştirmeye çalışmayın, besin çok yoğun olduğu için genç kökleri yakar. Tohum çimlendirmede daha hafif, elenmiş bir karışım tercih ediyorum.
Sık Sorulan Sorular
Kokmasını nasıl tamamen engellerim?
Her atık ekleyişinde üzerini kuru malzemeyle kapatın. Bu tek alışkanlık, kokunun yüzde doksanını çözüyor. Kapağı da sıkı kapatmayın, hava girmeli.
Sinek doluyor, ne yapmalıyım?
Sirke sineği yaş atığın açıkta kalmasından gelir. Yüzeyi 2-3 parmak kuru malzemeyle veya bir avuç toprakla kapatın. Kovanın ağzına ince tül geçirmek de işe yarıyor.
Kışın da devam eder mi?
Ayrışma yavaşlar ama durm